Wat als je (een deel van) je zorg weer zelf kunt doen? Dat is precies waar Doe het zelfzorg voor staat. Dit project – voorheen bekend als de Academie voor Patiënt en Mantelzorger – helpt mensen om, waar dat veilig en verantwoord kan, zelf zorghandelingen uit te voeren. Dat geeft niet alleen praktische vaardigheden, maar vooral ook vrijheid, zelfstandigheid en eigen regie.

Een van de instructeurs die hier dagelijks aan bijdraagt, is Els Haegens. Els werkt al sinds 1980 in de (thuis)zorg en is sinds ruim een jaar instructeur bij Doe het zelfzorg. “Ik kom graag bij mensen thuis. Mensen iets leren, iets meegeven zodat ze het zelf kunnen zit gewoon in mijn bloed”, vertelt ze.

Pionieren
Toen de kans zich voordeed om instructeur te worden, hoefde Els niet lang na te denken. Ze startte in het ziekenhuis VieCuri en ging daarna de wijk in: bij mensen thuis.
“Het was in het begin echt pionieren. Ik heb het zien groeien van iets wat ik in mijn eentje deed, tot wat het nu is.” Inmiddels bestaat Doe het zelfzorg uit twaalf instructeurs en twee ergotherapeuten, werkzaam zowel in het ziekenhuis als in de wijk. Aanvragen komen binnen per mail en zijn kort en overzichtelijk. De instructeurs stemmen onderling af wie waar naartoe gaat. “Iedereen werkt vanuit zijn eigen deskundigheid, maar samen maken we het mogelijk.”

Trots, vertrouwen en eigen regie
Volgens Els is de meerwaarde van Doe het zelfzorg groot. “Mensen zijn zó blij en trots als iets lukt. Zelf een zorghandeling uitvoeren geeft vrijheid en zelfstandigheid. Dat past bij deze generatie: mensen zitten vol energie en levenslust en willen graag zelf de regie houden over hun leven.”

Motivatie en vertrouwen
De sleutel tot succes? Vertrouwen. “Ik doe het rustig voor, maak gebruik van filmpjes, instructies en folders. Daarna gaan mensen zelf oefenen. Motivatie en vertrouwen gaan echt hand in hand.” Toch lukt het niet iedereen om zorghandelingen zelfstandig aan te leren. Motivatie, cognitieve mogelijkheden en fysieke haalbaarheid zijn nodig. “Soms lukt het simpelweg niet. Dan blijft ondersteuning vanuit de thuiszorg nodig. Veiligheid staat altijd voorop. Bovendien koppelen we het resultaat van onze inzet altijd terug aan zowel de aanvrager als de huisarts, zodat deze ook weet wat er speelt bij de patiënt.”

Vooruitkijken: ook preventief van waarde
Els ziet nog volop kansen voor Doe het zelfzorg, vooral aan de voorkant. “Het zou goed zijn als er ook preventief aan ons gedacht wordt. Als je weet dat je bijvoorbeeld een heup- of staaroperatie krijgt, kunnen we vooraf al meekijken en meedenken. Oog druppelen kunnen we al voor de operatie aanleren. Een ergotherapeut kan voor een knie- of heupoperatie thuis al kijken welke aanpassingen kunnen helpen na de ingreep en tips geven. Dat helpt enorm.”

 

 

Het verhaal van meneer Lommen: “Ik heb mijn vrijheid terug”
Wat het in de praktijk betekent, laat het verhaal van meneer Lommen uit Venlo zien. Na een operatie kreeg hij een stoma. Els kwam drie keer bij hem langs om hem te leren hoe hij zelf zijn stoma kan verzorgen en vervangen.

Durven en doen
En met succes. Trots laat meneer Lommen zien hoe hij de materialen knipt en op maat maakt; een essentieel onderdeel van de handeling. Hij werkt zelf ‘op voorraad’ en heeft een tasje klaarliggen waar hij een week mee vooruit kan. “Je moet het wel durven om het te leren”, vertelt hij eerlijk. “In het begin is het spannend. Maar door de hulp van Els is het me gelukt.”

Vrijheid
De stoma betekende een grote verandering in zijn leven. “Het is niet fijn om dit te hebben. Maar omdat ik nu alles zelf kan heb ik mijn vrijheid terug.”

Zelfredzaamheid vergroot levensvreugde
Die vrijheid zit voor hem in de kleine én grote dingen: boodschappen doen, eropuit gaan, vissen en straks in de zomer weer zwemmen. “Ik voel me zekerder. Het is een geruststelling. Ik dacht meteen na de operatie: ik ga er het beste van maken. Ik blijf niet mijn hele leven binnen zitten; daarvoor is het leven veel te mooi.”